Home / Featured / संचार र प्रविधिको पहुँचमा सिन्धुली

संचार र प्रविधिको पहुँचमा सिन्धुली

द्वारिका काफ्ले
नेपालमा सञ्चार क्षेत्रको सुरुवात भएको एक शतक नाघिसकेको भएपनि सिन्धुली जिल्लामा सञ्चारको इतिहास र यसको विकासको लामो इतिहास छैन । सूचनाको प्रविधिको विकास उत्कर्षमा पुगेको बेला सिन्धुलीमा सञ्चारमाध्यमले पछिल्ला दिनमा आउँदा उद्योगको रुपमा विकास गर्ने अभियान प्रारम्भ गरेको छ । यसरी हेर्दा सिन्धुली पनि प्रविधि प्रयोगतर्फ उन्मुख हुँदैछ ।

सूचना प्रविधिको विकासले संसारलाई साँघुरो बनाएको छ । आज संसारमा हुने सानासाना घटनाको सूचना समेत केही मिनेटमै संसारभर पुग्ने अवस्था छ । यो पछिल्लो पटक विकास भएको इलेक्ट्रोनिक संसारको विकासले गर्दा संसारका सबै कुरालाई मोबाइलको स्किृन, टेलिभजिन र अन्य साना घेरामा सिमित गरिदिएको छ । यसो हुनुको भनेको हामी अब प्रविधि प्रयोगका हिसाबले सम्वृद्ध बन्दै जानु हो ।

सिन्धुलीमा औपचारिक सञ्चारमाध्यम स्थापनाको सन्दर्भ उठाउँदा यसको श्रेय शेषराज दाहाललाई दिनैपर्छ । पहिलो पटक ०४८ सालमा सिन्धुली साप्ताहिक दर्ता गरी औपचारिक रुपमा प्रिन्ट मिडियाको सुरुवा गरी सिन्धुलीलाई पत्रकारिताको इतिहासमा एउटा इट्टा थप्ने काम उहाँबाट भयो । यसपछिका दिनमा प्रविधि प्रयोग गर्न नसक्दा छापामाध्यमको संख्या थपिए पनि यसले सूचनाको क्षेत्रमा खासै फड्को मार्न सकेन ।

केही साप्ताहिक पत्रिकाहरु लेटरप्रेसबाट ावश्यकतालाई पुरा गर्न सकेन । जसको कारण थियो आधुनिक प्रविधिमा आधारित अफसेट प्रेसको अभाव । यसले जिल्लाबाट गुणस्तरीय र व्यवस्थित पत्रिका प्रकाशन हुन सकेनन् । यसरी नै झन्डै १५ वर्ष जिल्लाको पत्रकारिता सुस्त रुपमा नै रह्यो । जब ०६२/६३ को जनआन्दोलनबाट देशमा नयाँ परिवर्तन भयो, यसपछि मात्रै सिन्धुली जिल्लामा सञ्चार क्षेत्रले केही फड्को मार्न सकेको अवस्था छ ।

लोकतन्त्रको सुरुवातसँगै जिल्लामा इलेक्ट्रोनिक मिडिया स्थापना भयो । यसले जिल्लालाई राष्ट्रिय समाचार सजालसँग जोड्ने काम गऱ्यो । लोकतन्त्र प्राप्तिपछि भने जिल्लाका सबै पत्रपत्रिका अफसेट प्रेसमार्फत प्रकाशन हुन थाले भने रेडियो सिन्धुलीगढीको स्थापनाले सूचनाको अभावलाई केही कम गर्न सक्यो । तीन वर्षपछि रेडियो सहारा थपियो भने पत्रिकाको संख्यामा समेत थप भयो । त्यसको डेड वर्षपछि रेडियो सिद्धबाबाले आफ्नो प्रसारण सेवा सरु गरेर अर्को संसार संस्थाको स्थापना भयो ।

उता सिन्धुली साप्ताहिकबाट सुरु भएको सिन्धुलीको पत्रकारिता हालसम्म आउँदा सिन्धुली पोस्ट, जनप्रभात, कमलामाई एक्सप्रेस, सफल नेपाल हुँदै साझा नेपाल सम्मको यात्रामा नियमित साप्ताहिकको संख्या ५ पुगेको छ । ०६८ सालमा प्रभात समाचार दैनिकबाट दैनिक छापा पत्रकारिता शुभकामना दैनिक, सिन्धुली सौगात दैनिक, जनबोली दैनिकसम्ममा आएर रोकिएको छ ।

हाल तीन वटा दैनिक पत्रिका रहेका छन् । प्रिन्ट रेडियोसहित दैनिक मिडियाको संख्या ६ पुगेको छ । यसबीचमा केही अनलाईन मिडियाले पनि सूचना प्रवाह गरिरहेको अवस्था छ । सिन्धुलीकै व्यक्तिलृे सञ्चालन गरिरहेका अनलाइन कति छन् यकिन त छैन तर पनि केही अनलाइनसमेत दैनिक मिडियाका रुपमा अस्तित्व छन् । सञ्चार क्षेत्रको विकासलाई हेर्दा सिन्धुलीको सञ्चर क्षेत्र पनि विस्तारै उद्योगको रुपमा विकास हुन थालेको छ ।

जिल्लामा सञ्चालिन रेडियोहरुले करिब ३५ जनालाई रोजगारी दिएका छन् । दैनिक तथा साप्ताहिक सहितलाई गणना गर्दा सञ्चारमाध्यमले फण्डै ५० जनाको हारहारीमा रोजगारी प्रदान गरेका छन् । यसरी विस्तार भएका संचार संस्थाहरु पनि एउटा उद्योगको रुपमा विकास भइरहेको अवस्था छ ।

हुन त पत्रकारिताको कुरा गर्दा सिन्धुलीका धेरै मानिसले कृन्द्रिय पत्रकारिताको रुपमा आफूलाई स्थापित गरेको अवस्था छ । सिन्धुलीकै हरिहर विरही र सुरेश आचार्यले नेपाल पत्रकार महासंघको अध्यक्षको भूमिका समेत निर्वाह गरिसकेका छन् । उनीहरुबाट देशको पत्रकारिता क्षेत्रलाई विकास गर्ने कुरामा ठूलो योगदान भयो होला तर जिल्लाको पत्रकारिता विकास गर्ने कुरामा भने खासै योगदान भएको छैन ।

अन्य धेरै पत्रकार साथीहरु केन्द्रीय मिडियामा रहेर आफूलाई स्थापित पत्रकारको रुपमा चिनाइरहेका छन् । यसले पनि जिल्लाको पहिचानलाई चिनाइरहेको छ । तथापि जिल्लामा भने पछिल्लो दिनमा आएर यस क्षेत्रले पनि व्यवसाहयक फड्को मार्न लोको भान हुन थाल्को छ । यति सानो भूगालेमा यति धेरै दैनिक मिडिया सञ्चालन रहनुले समेत त्यसलाई संकेत गर्दछ । यसकारण सिन्धुलीका अबका दिन व्यवसायिकतर्फ उत्मुख हुँदै छ ।

अझ नेपाल सरकार र निजी क्षेत्रबनट सञ्चालन भएका टेलिफोन र मोबाइल सेवाले जिल्लाई सूचना सञ्जालमा निकै साँघुरो बनाइदिएको छ । जिल्लामा नेपाल सरकारद्धारा सञ्चालित नेपाल टेलिकम तथा निजी क्षेत्रका तीन वटा संस्था एनसेल, स्मार्ट सेल र युटिएलजस्ता कम्पनीहरुले मोबाइल तथा ल्याण्डलाइन टेलिफोनको वितरण गरेर जिल्लाको सूचना सञ्चार क्षेत्रलाई अझै सहज बनाइरहेको अवस्था छ ।

अझ यस वर्षबाट नेपाल टेलिकमले सिन्धुली जिल्लाका ५३ वटै गाविस र कमलामाई तथा दुधौली नगरपालिकामा थ्रिजी सेवा समेत सञ्चाल गर्ने बताएको छ । जसका लागि टेलिकमले जिल्लाका थप २० जिल्लामा मोबाइलको बिटिएस टावर निर्माण कार्य समेत अगाडि बढाइसकेको छ । उसले जिल्लाका सबै स्थानमा यसै आर्थिक वर्षमा गराउने घोषणा गरेको छ । यति भयो भने समेत दैनिक रुपमा जिल्लामा सञ्चाल भइरहेका मिडियाहरुलाई सञ्चालन गर्न र समाचार संकलनका लागि सहज वातावरण बन्ने छ ।

सिन्धुली जिल्लाका संचारमाध्यमहरु पनि अबका दिनमा औद्योगिककरणतर्फ उन्मुख हुँदै गइरहेको महशुश स्वयम् संचारकर्मीहरुलाई हुन थालेको छ। विकास को एउटा आधार सूचना तथा संचार पनि हो । यसबाट मानिसले पाउने ज्ञान तथा नयाँ नयाँ प्रविधिसम्बन्धी जानकारीले उसको चेतनामा विकास भई मानिस सभ्य र शिक्षित नागरिक बन्न सहयोग पुग्नेछ ।

 (लेखक नेपाल पत्रकार महासंघ सिन्धुली शाखाका अध्यक्ष हुन्)

Check Also

सिम टिभीसहित ३ आइएसपीको अनुमतिपत्र खारेज गर्ने प्रक्रियामा एनटिए

दूरसंचार प्राधिकरणले शर्त बमोजिम सेवा संचालन नगरेको र बित्तीय विवरण समेत नबुझाएको भन्दै तीनवटा इन्टरनेट …

जिएसएम तथा सिडिएमए सेवाका ग्राहकलाई टेलिकमको प्रमोसनल अफर

आम नेपाली नागरिकलाई टेलिफोन सेवा उपलब्ध गराइएको १ सय वर्ष पूरा भएको अवसरमा विश्व दूरसञ्चार …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *